Devlet Nasıl Çöker? 500 Yıllık Mektup!

Beni de çok etkileyen ve devleti yönetmeye talip olanların da kulağına küpe yapması gereken 500 yıllık bir mektubun hikayesini sizlerle paylaşacağım…
Tarihin tozlu sayfalarında tam 500 yıl yaşamış ve bugüne kadar gelmiş bu mektup bir ibret abidesi olarak günümüzde Topkapı Sarayında sergileniyor.
Tarih sadece dünü bilmekle olmuyor.
Dünün bilgisiyle bugünü de yorumlamayı gerektiriyor.
Bu mektup, devlet kademelerinde görev alanların neyi baş tacı yapmasını tüm çıplaklığıyla ortaya koyarken; devletin de hangi temeller üzerine oturtulmasını açıkça gösteriyor.
Genç nesillerin ufkunu açıp, derin izler bırakması dileğiyle bu mektubu paylaşıyorum;

*
Kanuni Sultan Süleyman’ın aklına takılan ve onu yoran bir soru vardır.

Çok güçlü bir duruma getirdiği Osmanlı Devleti’nin akıbetini hayâl eder, günün birinde ‘Osmanoğulları da inişe geçer, çökmeye yüz tutar mı?’ diye.

Bu sorunun cevabını almak için dönemin ünlü Türk Alimi Yahya Efendi’ye Sadrazamını gönderir.

Sadrazam gider, sorar ve döner.

Kanuni; ‘Ne dedi?’ diye sorunca Sadrazam cevabı söyler; ‘Neme lazım dendiği zaman!.’

‘Başka bir şey söylemedi mi?’

‘Hayır efendim. Bir tek cümle söyledi.’

*
Bu cevabı uzun bir süre düşünen Kanuni, sonunda ünlü alime mektup yazar, bunun ne anlama geldiğinin açıklanmasını ister. ‘Çeşitli yorumlar yapıyorum, ama doğrusu nedir, onu ancak siz söylersiniz’ der.

Ve ünlü Alim Yahya Efendi de bir mektup yazıp, Kanuni’ye gönderir.

(Bu mektup günümüzde Topkapı Sarayı'nda sergilenmektedir.)

*
Mektup şöyle;

‘Bir devlette zulüm yayılırsa, haksızlık, hukuksuzluk ve yolsuzluk sıradan bir hale gelirse, işitenler de ‘neme lazım’ deyip uzaklaşırsa, sonra koyunları kurtlar değil de çobanlar yerse…

Bilenler bunu söylemeyip susarsa ve gizlerse.

Fakirlerin, muhtaçların, yoksulların, kimsesizlerin feryadı göklere çıkar, bunu da taşlardan başkası işitmezse.

İşte o zaman devletin sonu görünür.

Böyle durumlardan sonra devletin hazinesi boşalır.
Halkın güven ve itimadı sarsılır.
Asayişe itaat hissi kaybolur.

Halkın umutları yok olur, böylece devletin yıkılması mukadder ve kaçınılmaz hale gelir.
*
Sonra bir şair çıkar, bu dizeleri yazar.

Seyretti havâ üzre denir taht-ı Süleyman

Ol saltanatın yeller eser şimdi yerinde.